ردپای مجله بلدیه رشت؛ در اسناد تاریخی گیلان

مسعود صوفی نژاد سیویری

درست و کامل ترین روش پژوهش تاریخی هر شهر؛ در گرو تورق کلمه به کلمه مطبوعات و کندوکاو در لابه لای اسناد تاریخی ان میسر میشود.نامه های اداری برجای مانده از گذشته بعنوان یک سند تاریخی می تواند گوشه ای از سرگذشت تاریخی ان روزگار را بر ما اشکار سازد.بلدیه یا شهرداری کلانشهر رشت نیز سهم بسزایی در اسناد تاریخی سرزمین کهنسال گیلان دارد.روزگاری که رشت بواسطه تجارت ابریشم مورد توجه خاص ارامنه و سایر تجار خارجی قرار گرفت و بعنوان دروازه اروپا بر سر زبانها افتاد؛ با ساخت بنای تاریخی بلدیه رشت؛ در تاریخ گیلان درخشید.بی تردید اسناد برجای مانده از بلدیه رشت میتواند گویای اوضاع واحوال مدیریت شهری در ان روزگاران باشد.هرمکاتبه بلدیه رشت باز شناخت شهر تاریخی رشت بشمار می اید.سندی بشماره ۳۱۴ بعنوان نامه اداری از طرف ابوالقاسم خان سمیعی( خاندان بزرگ سمیعی رشت) که رییس وقت کمیسیون بلدیه رشت بوده در هفدهم شهریور سال ۱۳۰۷ خورشیدی خطاب به اقا نصرالله رضا( مقام عالی کفالت بلدیه رشت)بنگارش در آمده وبشماره ۴۴۰۶ در مورخه بیستم شهریور همان سال ؛ توسط کفیل بلدیه رشت پاراف شده است.مضمون این نامه تاریخی بعنوان اسناد بلدیه رشت در خصوص تاسیس مجله ای تحت عنوان( مجله بلدیه رشت )با مدیریت عبدالامیرخان ارشاد میباشد.کفبل وقت بلدیه رشت دستور داده تا با اقای ارشاد بطور حضوری در زمینه مجله بلدیه مذاکره صورت گیرد.گفتنی است عمر مطبوعات و رسانه مکتوب گیلان بالغ بریکصد سال است.نخستین شماره روزنامه گیلان با عنوان خیرالکلام در سال ۱۲۸۶ خورشیدی در شهر رشت بچاپ رسیده است.بنابراین چاپ مجله بلدیه در رشت از سوی کفیل بلدیه رشت ؛ گویای قدمت تاریخی واهمیت نقش رسانه وفرهنگ اطلاع رسانی در جامعه مترقی گیلانیان است.بلدیه رشت یکی از پیشرو ترین بلدیه های کشور بود؛ که در زمان کفالت اقا نصرالله رضا بواسطه پشتیبانی مردمی در شهر بزرگ رشت ؛ شاهد اقدامات بزرگی از سوی بلدیه رشت هستیم. برگزاری مزایده ومناقصه؛ تعیین بودجه مالی وعملیات عمرانی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی، امور اطفای حریق، مانور ازمایشی اطفای حریق؛ بهداشت عمومی وامور خیریه، ایجاد درمانگاه زنان؛ تشکیل شیر خوارگاه تحت عنوان دارالرضاعه؛ اعلانیه های مختلف از جمله در زمینه ماهی فروشان رشت وبازار انان؛ کنترل اوزان اصناف وتشکیل کتابخانه ملی رشت وتخصیص بودجه جهت جاپ وانتشار مجله بلدیه در راستای اطلاع رسانی از عملکرد بلدیه رشت به مردم ، از جمله مهم ترین اقدامات سازنده وموثر کفیل بلدیه اقا نصرالله رضا در سالهای ۱۳۰۶و۱۳۰۷ خورشیدی هست.او با توجه به تاریخ وتمدن وفرهنگ مردم رشت اقدام به تاسیس مجله بلدیه رشت کرد؛ تابلکه در زمینه امور فرهنگی گامی مفید برای شهروندان رشتی برداشته باشد.اقا نصرالله رضا از خاندان سرشناس رشت ونیز در دوران خیزش انقلابی جنگل از یاران صدیق سردارجنگل بودکه صادقانه درپیشبرد اهداف جنگل گام می برداشت.وی دانش اموخته معلومات عالیه از برلن ونیز بعنوان فردی وطن دوست در دل جنگلهای گیلان پا به پای میرزا جنگید تا از آزادی واستقلال کشور خوددفاع کند.اقا نصرالله رضا در نوزدهم ماه رمضان سال ۱۳۳۸ هجری قمری، پس از اعلام حکومت شورایی گیلان؛ بعنوان کمیسر پست وتلگراف در عمارت مترو پل قریم رشت( اداره آمار کنونی رشت) انتخاب ومعرفی شد.بعدها بعنوان رییس محاسبات در بلدیه رشت مشغول بکار شد.تاسیس مجله بلدیه رشت از سوی اقا رضا نصرالله بعنوان کار شاخص فرهنگی که رد پای ان در اسناد تاریخی گیلان بچشم دیده میشود، از جمله راهای شناخت بیشتر شهرداری رشت در روزگار گذشته محسوب میشود.مجله بلدیه رشت با جلد شومیز در ۲۴ صفحه با بودجه شهرداری رشت ودر مطبعه فردوسی رشت با موصوع اجتماعی، فنی، تاریخی، صحی، اقتصادی؛ واطلاعات رسمی از بلدیه رشت وبا قیمت تک شماره یک قران چاپ ومنتشر شد.مجله بلدیه با انهمه دغدغه ومکاتبات اداری وتخصیص بودجه مالی ، فقط یک شماره بچاپ رسید ودیگر انتشار نیافت. دلایل فراوانی برای عدم انتشار وچاپ این مجله وجود دارد.شاید یکی از اصلی ترین دلیل ان نبود بودجه مالی برای چاپ این مجله باشد.از سویی دیگر دخالتهای بیجا وبی مورد سپهبد زاهدی در تمامی امور بلدیه از جمله جلو گیری از انتشار مجله بلدیه بواسطه مخالفت شدید وی با اقدامات اقا نصرالله رضا بعنوان مبارز جنگلی وخدشه دار کردن شخصیت محبوب ومردمی وی در سطح شهر رشت ودر بین کارکنان بلدیه رشت می تواند یکی از علل این موصوع باشد.باید ادغان داشت که در اواخر سال ۱۳۰۷ وابتدای سال ۱۳۰۸ خورشیدی؛ ما شاهد تدریجی تحول بزرگی در تاریخ حکومت داری در گیلان هستیم.ناگفته پیداست با روی کار آمدن حکمران دیکتاتور گیلانی همان (رضا افشار )؛ که روزگاری در نهضت جنگل بعنوان مبارز تلاش میکرد وزمانی هم به قیام مردمی جنگل خیانت کرد وبه فکر انتقام گیری از بازماندگان نهضت جنگل افتاد تابلکه عقده ها بگشاید !.. رضا افشار بعنوان والی به روی کار آمد وبا عزل اقا نصرالله رضا ؛ خود سکان کفالت بلدیه رشت را علیرغم مسوولیت سنگین والیگری گیلان برعهده گرفت ونیز در نخستین اقدام ضد فرهنگی ؛ بودجه انتشار وچاپ مجله بلدیه رشت را حذف کردتا از اینطریق پروژه های فرهنگی اقا نصرالله رضا را عقیم کند. ناگفته نماند برخورداری از مجله بلدیه رشت ؛ در حقیقت نشانه ای از رگه های فرهنگ رسانه ومطبوعات در ان زمان بود .بلدیه رشت به ریاست اقا نصرالله رضا با انتشار مجله بلدیه بران بود تا مردم را از امور وکارهای بلدیه اگاه سازد ؛ که این نامه بعنوان سند تاریخی موید این ادعاست.بی شک دغدغه داشتن مجله اختصاصی در بلدیه رشت؛ برخورداری از تفکر واندیشه عالی در مخیله دولتمردان ان روزگار بوده که متا سفانه با روی کار آمدن افراد ضد فرهنگی همانند رضا افشار؛ همیشه شاهد ایستایی در کارهای فرهنگی سرزمین فرهنگ خیز گیلان بوده ایم. ردپای بلدیه کلان شهر رشت در اسناد تاریخی گیلان ، می تواند زوایای پنهان بلدیه رشت را از آغاز تاسیس تا روزگار معاصراشکار سازد.اسناد بلدیه رشت اسناد معتبر تاریخی هستند وباید از انها نگهداری شود ؛ زیرا که گویای تاریخ شهر تاریخی وکهنسال رشت میباشند

منابع: تاریخچه بلدیه رشت_ محمود نیکویه.
تاریخ گیلان_ ناصر عظیمی.

منبع: کانال پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان در ایتا